مقامات چینی ساخت بزرگترین سد برقآبی جهان را در تبت آغاز کردهاند، پروژهای که نگرانیهای هند و بنگلادش را برانگیخته است. به گزارش رسانههای محلی، لی کیانگ، نخستوزیر چین، روز شنبه در مراسمی آغاز ساخت این سد بر روی رود یارلونگ زنگبو را اعلام کرد. این رود از فلات تبت میگذرد. این پروژه به دلیل تأثیر بالقوه آن بر میلیونها نفر در هند و بنگلادش که در پایین دست رودخانه زندگی میکنند، و همچنین بر محیط زیست اطراف و مردم محلی تبت، مورد انتقاد قرار گرفته است.
پکن میگوید این طرح که هزینه برآورد شده آن ۱٫۲ تریلیون یوان (۱۷۷ میلیارد دلار) است، در اولویت خود حفاظت از محیط زیست و افزایش رفاه محلی را قرار داده است. پس از تکمیل، این پروژه که با نام نیروگاه برقآبی موتو نیز شناخته میشود، از سد سه گورگه پیشی خواهد گرفت و میتواند سه برابر انرژی بیشتری تولید کند.
کارشناسان و مقامات نگرانند که این سد جدید به چین قدرت کنترل یا انحراف رودخانه مرزی یارلونگ زنگبو را بدهد. این رود به سمت جنوب به ایالتهای آرونچال پرادش و آسام در هند و بنگلادش جریان دارد و به رودهای سیانگ، براهم پوترا و جامونا میپیوندد.
گزارشی که در سال ۲۰۲۰ توسط انستیتوی لووی، یک اندیشکده مستقر در استرالیا، منتشر شد، خاطرنشان کرد که «کنترل بر این رودخانهها در فلات تبت، عملاً به چین قدرت کنترل اقتصاد هند را میدهد».
پما خاندو، وزیر ارشد آرونچال پرادش، در مصاحبهای با خبرگزاری پیتیآی در اوایل این ماه، ابراز نگرانی کرد که پس از تکمیل سد، رودخانههای سیانگ و براهم پوترا «به میزان قابل توجهی خشک شوند». وی افزود که این سد «تهدیدی برای وجود قبایل و معیشت ما خواهد بود. این موضوع بسیار جدی است، زیرا چین حتی میتواند از این سد به عنوان نوعی «بمب آب» استفاده کند». وی گفت: «فرض کنید سد ساخته شود و آنها ناگهان آب را آزاد کنند، کل منطقه سیانگ نابود خواهد شد. به ویژه، قبیله آدی و گروههای مشابه… شاهد نابودی تمام اموال، زمین و به ویژه جان انسانها خواهند بود.»
در ماه ژانویه، سخنگوی وزارت امور خارجه هند اعلام کرد که نگرانیهای خود را در مورد تأثیر سدهای عظیم به چین ابراز کرده و از پکن خواسته است که اطمینان حاصل کند که منافع کشورهای پایین دست آسیب نمیبیند. آنها همچنین بر «ضرورت شفافیت و مشورت با کشورهای پایین دست» تأکید کردند.
هند قصد دارد سدی برقآبی بر روی رود سیانگ بسازد که بهعنوان حفاظی در برابر رهاسازی ناگهانی آب از سد چین عمل کند و از سیل در مناطق خود جلوگیری کند.
وزارت خارجه چین پیش از این و در سال ۲۰۲۰، در پاسخ به هند اعلام کرده بود که چین «حق قانونی» برای ساخت سد بر روی این رودخانه دارد و تأثیرات آن بر پایین دست را نیز در نظر گرفته است.
بنگلادش نیز نگرانی خود را در مورد این پروژه به چین ابراز کرده و مقامات این کشور در ماه فوریه نامهای به پکن ارسال کردند و خواستار اطلاعات بیشتر در مورد سد شدند.
مقامات چینی مدتهاست که به پتانسیل برقآبی محل ساخت سد در منطقه خودمختار تبت چشم دوختهاند. این محل در یک دره عظیم قرار دارد که گفته میشود عمیقترین و طولانیترین دره خشکی در جهان است، جایی که یارلونگ زنگبو، طولانیترین رودخانه تبت، چرخش U شکل تیزی در اطراف کوه نامچا باروا دارد. در این چرخش که «خم بزرگ» نامیده میشود، رودخانه صدها متر از ارتفاع خود را از دست میدهد.
گزارشهای قبلی حاکی از آن بود که مقامات قصد دارند چندین تونل به طول ۲۰ کیلومتر را از طریق کوه نامچا باروا حفر کنند که از طریق آن بخشی از رودخانه را منحرف خواهند کرد.
گزارشی از خبرگزاری شینهوا در مورد سفر لی کیانگ در آخر هفته اعلام کرد که مهندسان کار «صاف کردن» و «انحراف آب از طریق تونلها» را برای ساخت پنج نیروگاه برقآبی آبشاری انجام خواهند داد.
شینهوا همچنین گزارش داد که برق این سد برقآبی عمدتاً از منطقه خارج خواهد شد و در جاهای دیگر مورد استفاده قرار میگیرد، در حالی که نیازهای تبت نیز تأمین میشود.
چین در حال بررسی درههای شیبدار و رودخانههای قدرتمند در غرب روستایی – که قلمروهای تبت در آنجا واقع شدهاند – برای ساخت سدهای عظیم و نیروگاههای برقآبی است که میتواند کلانشهرهای تشنه انرژی شرق این کشور را تأمین کند. شی جین پینگ، رئیسجمهور چین، شخصاً این موضوع را در سیاستی با عنوان «xidiandongsong» یا «ارسال برق غرب به شرق» دنبال کرده است.
دولت و رسانههای دولتی چین این سدها را راهحلی برد-برد معرفی کردهاند که همزمان با کاهش آلودگی و تولید انرژی پاک، باعث پیشرفت روستاییان تبت میشود.
اما فعالان میگویند این سدها جدیدترین نمونه از بهرهکشی پکن از مردم تبت و سرزمین آنها هستند و اعتراضات گذشته سرکوب شدهاند. سال گذشته، دولت چین صدها تبتي را که در اعتراض به سد برقآبی دیگری بودند دستگیر کرد. این امر با دستگیری و ضرب و شتم افراد و مجروح شدن جدی برخی از آنها به پایان رسید. این خبر توسط بیبیسی از طریق منابع و فیلمهای تأیید شده به دست آمده است.
همچنین نگرانیهای زیست محیطی در مورد سیلابی شدن درههای تبت که به دلیل تنوع زیستی مشهور هستند، و خطرات احتمالی ساخت سد در منطقهای که مملو از گسلهای زلزله است، وجود دارد.
**تصحیح ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۵:** در نسخه قبلی این خبر، هزینه برآورد شده سد به اشتباه ۱٫۶۷ میلیارد دلار ذکر شده بود.