در اقدامی که میتواند به عنوان چراغ سبزی برای کاهش تنشهای ژئوپلیتیکی تلقی شود، ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، پیشنهاد تمدید یک ساله پیمان «نیو استارت» (New START) با ایالات متحده آمریکا را به دونالد ترامپ، رئیس جمهور پیشین آمریکا، ارائه داده است. این پیمان که در سال ۲۰۱۰ به امضا رسید، محدودیتهایی را برای تعداد کلاهکهای هستهای استراتژیک هر دو کشور تعیین کرده و به بازرسی متقابل از تأسیسات هستهای آنها میپردازد. قرار بود این پیمان در فوریه ۲۰۲۶ منقضی شود، اما پیشنهاد پوتین این فرصت را فراهم میآورد تا برای حداقل یک سال دیگر، توافق مهم کنترل تسلیحات هستهای میان دو قدرت جهانی حفظ شود.
این خبر در حالی منتشر میشود که جهان با خطر افزایش تنشهای هستهای مواجه است. جنگ در اوکراین و نگرانیها در مورد استفاده بالقوه از سلاحهای هستهای، زمینه را برای یک رقابت تسلیحاتی جدید و خطرناکتر فراهم کرده است. در چنین شرایطی، تمدید حتی برای یک سال پیمان نیو استارت میتواند از ایجاد یک بحران فاجعه بار جلوگیری کند.
با این حال، این پیشنهاد با چالشهای جدی روبرو است. از جمله این چالشها میتوان به شک و تردید درباره پایبندی روسیه به مقررات این پیمان اشاره کرد. گزارشهایی مبنی بر نقض مقررات این پیمان از سوی روسیه وجود دارد که اعتماد به پایبندی آتی روسیه را تحت تاثیر قرار میدهد. همچنین، عدم قطعیت در سیاست خارجی ایالات متحده و نسبت به دیدگاه دولت بایدن در مورد این پیشنهاد نیز وجود دارد.
در صورت عدم تمدید پیمان نیو استارت، جهان با یک خلاء در حوزه کنترل تسلیحات هستهای مواجه خواهد شد. این مسئله میتواند منجر به افزایش تولید و استقرار کلاهکهای هستهای از سوی هر دو کشور شده و روند خطرناک رقابت تسلیحاتی را تسریع بخشد. همچنین، عدم شفافیت در برنامههای هستهای هر دو کشور میتواند به سوءتفاهم و افزایش احتمال یک درگیری هستهای منجر شود.
اهمیت تمدید این پیمان از منظر جلوگیری از یک بحران بینالمللی کاملاً مشهود است. در واقع، این پیمان بهعنوان یک مکانیسم کنترل سلاحهای هستهای و کاهش خطر بروز یک جنگ اتمی عمل میکند. بنابراین، تصمیم ایالات متحده در مورد پذیرفتن این پیشنهاد، تاثیرات جهانی خواهد داشت و میتواند سرنوشت صلح و امنیت جهانی را تا حد زیادی تعیین کند. علاوه بر این، بحث بر سر تمدید پیمان نیو استارت و چالشهای مرتبط با آن میتواند مناسبتی برای بررسی ساختار حاکمیت جهانی و ضرورت توافقات بینالمللی در موضوعات حیاتی مانند کنترل تسلیحات هستهای باشد. این پیشنهاد، فارغ از نتیجه نهایی، موضوع کنترل تسلیحات هستهای را بهعنوان یک اولویت جهانی مطرح کرده و زمینه را برای گفتگو و مذاکره بیشتر در این زمینه فراهم میکند.